Prostat - kişinin ikinci ürəyi



    1.Sidik kisəsi 2.Sidik axarları 3.Sidik kanalı 4.Prostat vəzi

    Prostate - what it is and where it is

    Prostat vəzi (lat. prostata) kişilərin reproduktiv sisteminin bir hissəsidir. Bu vəzi spermanın tərkib hissələrindən biri olan şirəni ifraz edir.

    Prostat vəzi sidik kisəsinin altında yerləşir, arxasında düz bağırsaq vardır, sidik kanalı isə prostat vəzinin mərkəzindən keçir

    Prostat vəzi formaca şabalıda və ya fındığa bənzəyir və onun çəkisi 11 qramdır. 45 yaşdan böyük kişilərdə bu vəzi narıngi ölçülərinədək böyüyə bilər.

    Transparent_background

    Function of the prostate

    Prostat vəzi toxum mayesini sekresiya edir (toxum mayesinin təxminən 25%-i prostat vəzi tərəfindən ifraz edilir). Toxum mayesi sperma hüceyrələrini  qidalandırır və qoruyur. Xayaların ifraz etdiyi testosteron hormonu prostat vəzinin funksiyasının tənzimlənməsində çox mühüm rol oynayır.

    Postatic-growth

    İnsan doğularkən prostat vəzinin çəkisi sadəcə bir neçə qram olur. Prostat vəzinin fizioloji inkişafı cinsi yetişkənlik dövründə başlayır və 20 yaşında onun ölçüləri və çəkisi böyüklərdəki ilə eyni olur. Sağlam yetkin kişidə onun çəkisi təxminən 11 q olur, forma və ölçü baxımından şabalıdı xatırladır.

    İkinci inkişaf mərhələsi 45 yaşa təsadüf edir. Prostat vəzinin böyüməsinə nəyin səbəb olduğu hələ də tam aydın deyildir. Hal-hazırda qəbul edilmiş nəzəriyyələrə görə, prostat vəzinin böyüməsinin hərəkətverici amilləri  cinsi  hormonlar - androgenlər və estrogenlər  hesab edilir.

    Normal prostate

    Enlarged prostate

    Normal prostat vəzi

    Böyümüş prostat vəzi

    Prostat vəzinin patologiyaları



    Benign prostatic hyperplasia

    Prostat vəzinin xoşxassəli hiperplaziyası (PXH) adlandırılan prostat vəzinin bədxassəli olmayan genişlənməsi prostat vəzinin həddən artıq böyüməsinin nəticəsidir və aşağı sidik yollarının, həm gündüz, həm də  gecə vaxtları həyat keyfiyyətini pisləşdirən ağır simptomları ilə xarakterizə olunur.

    Bacterial and non-bacterial prostatitis

    Prostatit – prostat vəzinin iltihabıdır.

    Üstünlük təşkil edən simptomlar aşağıdakılardır:

    • müxtəlif yerlərdə: qasıqda, cinsiyyət orqanlarında və belin aşağı hissəsində ağrı, bu səbəbdən insan eyakulyasiya, defekasiya və hətta oturma zamanı ağrı hiss edə bilər.
    • tez-tez sidiyə çıxma ehtiyacı
    • sidik şırnağının zəif olması və sidik ifrazının çətinləşməsi
    • sidik ifrazı zamanı ağrı və ya sidik ifrazı zamanı güclənən ağrı.

    Prostate-cancer

    Prostat vəzinin xərçəngi kişilər arasında ən çox yayılmış xərçəng növlərindən biridir. Bu xəstəliyin yayılma dərəcəsi yaş artdıqca artır.

    Klinik inkişafın erkən, simptomsuz mərhələsində aşkar edilmiş prostat vəzi xərçəngi tam müalicə edilə bilər.

    Bu xəstəliyin inkişafına şərait yaradan risk amilləri aşağıdakılardır:

    • artan yaş
    • irsi amillər
    • etnik mənşə (qaradərili kişilərdə daha çox rast gəlinir)

    Aşağıdakı simptomlar müşahidə edilə bilər:

    • tez-tez sidiyə çıxma ehtiyacı, xüsusən gecələr
    • sidik ifrazına başlamanın çətinləşməsi və ya sidik ləngiməsi
    • ağrılı və ya yandırıcı sidik ifrazı
    • ağrılı eyakulyasiya
    • sidikdə və ya spermada qanın olması
    • belin aşağı hissəsində, budlarda və ya  budların yuxarı hissəsində tez-tez ağrı və ya gərilmə
    • iştahın itməsi və çəkinin azalması

     

    İnkişafının erkən mərhələlərində prostat vəzinin xərçəngi simptomsuz keçir və xəstənin heç bir şikayəti olmur.

    PXH və ya prostatitin bəzi simptomlarının həm də prostat vəzi xərçəngində müşahidə olunduğunu nəzərə alaraq, bu simptomlardan hər hansı birini özündə hiss edən kişilərin simptomların əsas səbəbini müəyyənləşdirmək məqsədi ilə diqqətlə müayinə olunmaları tövsiyə edilir.

    Erkən qoyulmuş düzgün diaqnoz çox mühümdür!

    Profilaktik tibbi müayinələr.

    50 yaşdan sonra kontrol tibbi müayinə məqsədi ilə uroloqa müraciət etmək (ən azı ildə 1 dəfə) zəruridir.

    PXH nədir?



    Benign prostatic hyperplasia

    PXH, yəni prostat vəzinin bədxassəli olmayan genişlənməsi 50 yaşdan yuxarı kişilərdə sidik-cinsiyyət sisteminin ən çox rast gələn patologiyasıdır.

    PXH – prostat vəzinin böyüməsi adətən, bir sıra cansıxıcı simptomlarla xarakterizə olunur, bu simptomlar birlikdə aşağı sidik yolları simptomları (ASYS) adlandırılır (PXH simptomlarına baxın). Həcmcə böyümüş prostat vəzi sidik kanalını (sidiyin sidik kisəsindən axıb gəldiyi yolu) sıxır  və sidik ifrazı ilə əlaqədar problemlərə səbəb olur, bu problemlər uzun illər ərzində davam edərək, sidik kisəsində və böyrəklərdə arzuolunmaz anatomik və funksional dəyişikliklərə (məsələn, sidik kisəsinin çıxış dəliyinin obstruksiyası kimi) gətirib çıxara bilər.

    Prostat vəzinin xoşxassəli hiperplaziyası

    Normal prostate

    Enlarged prostate

    Normal prostat vəzi

    Böyümüş prostat vəzi

    Causes of benign prostatic hyperplasia

    PXH-nın səbəbləri tam aydınlaşdırılmamışdır. Ən mühüm risk amilləri aşağıdakılardır:

    • kişinin yaşı – kişinin yaşı nə qədər çoxdursa, PXH riski də bir o qədər yüksəkdir.
    • hormonlar – prostat vəzi kişi cinsi hormonundan – testosterondan asılı olan bir vəzidir, bu hormonun 95%-i xayalarda ifraz olunur.

    Symptoms of benign prostatic hyperplasia

    • Daha tez-tez sidik ifrazına tələbatın yaranması, xüsusilə gecələr
    • Sidik şırnağının zəif və ya fasiləli olması
    • “Sızma”
    • Sidik kisəsinin natamam boşalma hissi
    • Sidik ifrazı zamanı ağrı hissi
    • Cinsi fəaliyyətin pozulması

    Bu əlamətlərin əksəriyyəti prostat vəzinin uretranı sıxması nəticəsində meydana çıxır (onun vasitəsilə sidik kisədən axır).

    Diagnosis of benign prostatic hyperplasia

    Diaqnostika həkim uroloqun müayinəsinə kontrol gəlişdən başlayır, həkim xəstəyə aşağı sidik yolları ilə əlaqədar olan simptomlar və şikayətlər, o cümlədən xəstənin cinsi həyatı və mümkün erektil disfunksiyalar barədə suallar verir.

    Aşağı sidik yolları simptomlarının ağırlıq dərəcəsini qiymətləndirmək üçün Prostat vəzi Simptomlarının Beynəlxalq Qiymətləndirmə şkalasından  -  IPSS (International Prostate Symptoms Score) sistemindən istifadə edilir. Bu – yeddi simptomdan və həyat keyfiyyətinə dair bir sualdan ibarət olan sorğu vərəqidir. Hər bir sual üçün xal təyin edilir və xalların cəmi patologiyanın ağırlıq dərəcəsini göstərir. Bundan əlavə, həyat keyfiyyətinə dair suala (QoL) cavab xəstənin təsvir etdiyi problemlərin xəstə üçün nə dərəcədə cansıxıcı olduğu və xəstənin iş, ailə və sosial həyatına nə dərəcədə mənfi təsir etdiyi barədə həkimi məlumatlandırır. 0-dan 7-dək xallar yüngül simptomları, 8-dən 19-dək xallar – orta ağır, 20-35 arası xallar isə ağır simptomları göstərir. Əldə edilmiş qiymət xarakter etibarilə təqribidir. Həkim nəticələri şərh etməli  və müalicə baxımından hər hansı bir qərar qəbul etməlidir. Cədvəli doldurmaq üçün, müvafiq sütunda konkret sualın cavabına uyğun olan nömrəni sıxın, məsələn, “Son bir ay ərzində sidik ifrazından sonra sidik kisəsinin tam boşalmadığını neçə dəfə hiss etmisiniz?” sualına “Demək olar ki, hər dəfə” cavabını verirsinizsə, sualla eyni sətirdə olan 5 nömrəsini sıxmalısınız. Qalan sualları da analoji qaydada cavablandıraraq nömrələri qeyd edin. Bütün cavablarınıza uyğun olan xallar toplanacaq və cədvəlin aşağısındakı sütunda  göstəriləcəkdir.

    Simptomların ağırlıq dərəcəsini qiymətləndirin (cədvəli doldurmaq üçün sıxın)

    Prostat vəzi simptomlarının beynəlxalq qiymətləndirmə şkalası (IPSS)

    Hər bir sual üçün yalnız bir cavabı işarələyin
    1. 1. Son bir ay ərzində, sidik ifrazı bitdikdən sonra sidik kisəsinin tam boşalmadığını neçə dəfə hiss etmisiniz?
    2. 2. Son bir ay ərzində, sidik ifrazı bitdikdən iki saatdan az müddət keçdikdən sonra neçə dəfə təcili sidik ifraz etmək zərurəti hiss etmisiniz?
    3. 3. Son bir ay ərzində, sidik ifrazı zamanı bir neçə dəfə dayanaraq yenidən sidik ifraz etməyə başladığınızı neçə dəfə hiss etmisiniz?
    4. 4. Son bir ay ərzində, təcili sidik ifraz etmək istəyini və sidik ifrazını təxirə salmağın mümkünsüzlüyünü neçə dəfə hiss etmisiniz?
    5. 5. Son bir ay ərzində, sidik şırnağının zəif olduğunu neçə dəfə hiss etmisiniz?
    6. 6. Son bir ay ərzində sidik ifrazına başlamaq üçün gücəndiyinizi və ya gərildiyinizi neçə dəfə hiss etmisiniz?
    7. 7. Son bir ay ərzində neçə dəfə (orta hesabla) gecə sidik ifraz etmək üçün qalxmısınız?

    Cəmi xal S = 0

    Xal:

    0-dan 7-dək - Yüngül;
    8-dən 19-dək – Orta ağır
    20-35 - Ağır.

    Sidik simptomlarına görə
    Həyat Keyfiyyəti

      8. 

    • Özünüzü necə hiss edərdiniz, əgər həyatınızın axırına kimi sidik problemi olduğu kimi qalardı?


    Heç zaman 5 dəfədə 1-dən az Vaxtın yarısından az Vaxtın yarısı qədər Vaxtın yarısından çox Demək olar ki, həmişə Xal
    1. Son bir ay ərzində, sidik ifrazı bitdikdən sonra sidik kisəsinin tam boşalmadığını neçə dəfə hiss etmisiniz? 0 1 2 3 4 5 0
    2. Son bir ay ərzində, sidik ifrazı bitdikdən iki saatdan az müddət keçdikdən sonra neçə dəfə təcili sidik ifraz etmək zərurəti hiss etmisiniz? 0 1 2 3 4 5 0
    3. Son bir ay ərzində, sidik ifrazı zamanı bir neçə dəfə dayanaraq yenidən sidik ifraz etməyə başladığınızı neçə dəfə hiss etmisiniz? 0 1 2 3 4 5 0
    4. Son bir ay ərzində, təcili sidik ifraz etmək istəyini və sidik ifrazını təxirə salmağın mümkünsüzlüyünü neçə dəfə hiss etmisiniz? 0 1 2 3 4 5 0
    5. Son bir ay ərzində, sidik şırnağının zəif olduğunu neçə dəfə hiss etmisiniz? 0 1 2 3 4 5 0
    6. Son bir ay ərzində sidik ifrazına başlamaq üçün gücəndiyinizi və ya gərildiyinizi neçə dəfə hiss etmisiniz? 0 1 2 3 4 5 0
    heç zaman bir dəfə iki dəfə üç dəfə dörd dəfə beş dəfə və ya daha çox
    7. Son bir ay ərzində neçə dəfə (orta hesabla) gecə sidik ifraz etmək üçün qalxmısınız? 0 1 2 3 4 5 0
    Cəmi xal S = 0

    Xal:


    0-dan 7-dək - Yüngül;
    8-dən 19-dək – Orta ağır;
    20-35 - Ağır.
    Nəticə barədə həkiminizlə məsləhətləşin!
    Sidik simptomlarına görə Həyat Keyfiyyəti Sevindirici Xoş Əsasən razı Qarışıq Əsasən Narazı Narazı Dəhşətli
    Özünüzü necə hiss edərdiniz, əgər həyatınızın axırına kimi sidik problemi olduğu kimi qalardı? 0 1 2 3 4 5 6 0

    Basic-Examinations

    PXH-nın müalicəsində aşağıdakı metodlardan istifadə edilir:

    Konservativ müalicə

    Dərmanla müalicə

    - 5 α-reduktazanın inhibitorları – prostat vəzinin böyüməsinin qarşısını alır və hətta onun ölçülərini kiçildir, bu şərtlə ki, müalicə bir neçə ay və ya hətta  bir neçə il davam etdirilsin.

    - α 1-adrenergik reseptorların blokatorları – saya əzələlərin tonusunu azaltmaq yolu ilə təsir edir, qıcıqlanma simptomlarını aradan qaldırır.

    - iltihab əleyhinə və anti - androgen təsirə malik olan bitki mənşəli vasitələr.

    Cərrahi müalicə

     

    Həkimin sizə təyin etdiyi müalicəyə əlavə olaraq, siz onun effektivliyini və təhlükəsizliyini artıran bir neçə prinsipə əməl edə bilərsiniz:

    • konkret preparatın dozalanması baxımından göstərişlərə dəqiq əməl edin və ya əgər dərman reseptsiz buraxılırsa, dərmanı qablaşmada göstərilən təlimata tam uyğun olaraq qəbul edin
    • simptomların yaxşılaşmasına və ya keçib getməsinə baxmayaraq, müalicəni dayandırmayın; müalicə həkimin təyinatına əsasən, yaxud əgər reseptsiz buraxılan dərman qəbul edirsinizsə, dərmanın içlik vərəqəsindəki təlimata uyğun olaraq dayandırıla bilər.
    • dərmanın İçlik vərəqəsinə müvafiq olaraq, dərmanı gün ərzində təsbit edilmiş vaxtlarda qəbul etməyi unutmayın
    • əgər gecə tez-tez sidiyə çıxmaqdan əziyyət çəkirsinizsə, yatmazdan əvvəl qəbul etdiyiniz mayenin miqdarını azaldın (kofe və spirtli içkilər diurezi xüsusilə artırır)
    • Əgər artıq çəkidən əziyyət çəkirsinizsə, çəkinizi azaltmağa çalışın, çünki bu, çanaq dibinin zəifləməsinə səbəb olur və sidiyi saxlamaq qabiliyyətinə mənfi təsir göstərir.